න්‍යෂ්ටික අවි සහ ගෝලීය ආරක්ෂාව: කවුද - ඇයි - සහ එය කෙතරම් වැදගත්ද..?

ශ්‍රී ලංකාවෙන් දැක්වූ ගෝලීය දේශපාලන පර්ස්පෙක්ටිව් එකකින්, න්‍යෂ්ටික අවි ගැටළුව ලෝක ආරක්ෂාවට බලපාන සංකීර්ණ හා බලවත් මූලාශ්‍රයක් ලෙසින් පෙනේ. ඇමරිකාව සහ රුසියාව අතර ශීත යුද්ධ යුගය සිට, න්‍යෂ්ටික හැකියාව ලෝක ආරක්ෂාව සහ දේශපාලන බලය නිර්ණය කරන මූලික සාධකයක් වී තිබේ.

න්‍යෂ්ටික අවි හිමිකරු රටවල්

අද වන විට, ලෝකයේ න්‍යෂ්ටික අවි හිමිකරු රටවල් පැය 9ක් පමණි.

නියමිත න්‍යෂ්ටික අවි රටවල් (NPT යටතේ)

ඇමරිකාව

රුසියාව

එක්සත් රාජධානිය

ප්‍රංශය

චීනය

මෙම රටවල් සිය න්‍යෂ්ටික විස්පෝර්ශණ 1967ට පෙර පරීක්ෂා කර ඇති බැවින්, 1968 දී නිර්මාණය වූ NPT (Nuclear Non-Proliferation Treaty) යටතේ “නිල න්‍යෂ්ටික අවි රටවල්” ලෙස පිළිගැනී ඇත.

නියමිත නොවන න්‍යෂ්ටික අවි රටවල්

ඉන්දියාව

පාකිස්තානය

උතුරු කොරියාව

ඉස්රයෙල් (බොහෝ සෙයින් විශ්වාස කෙරේ)

ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය NPT සාමාජික නොවන අතර, උතුරු කොරියාව 2003 දී NPT වලින් ඉවත් විය. ඉස්රයෙල් නිල වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති වුවත්, බහුතර විශ්වාසය මත න්‍යෂ්ටික හැකියාව තිබේ යැයි සැලකේ.

ඇමරිකාව සහ රුසියාවට න්‍යෂ්ටික අවි තිබෙන්නේ ඇයි?

ඇමරිකාව සහ රුසියාව න්‍යෂ්ටික අවි හිමිකරු වීමට හේතුව ඉතිහාසය සහ බලවේග ක්‍රමවේදය වේ.

ඇමරිකාව: 1945 දී මැන්හැටන් ව්‍යාපෘතිය හරහා ලෝකයේ පළමු න්‍යෂ්ටික අවි නිර්මාණය කළේය.

රුසියාව: 1949 දී සෝවියට් සංගමය යටතේ පළමු අවි පරීක්ෂා කළේය.

1968දී NPT සම්මතය නිර්මාණය වූ විට, 1967ට පෙර අවි පරීක්ෂා කළ රටවල් “නිල න්‍යෂ්ටික අවි රටවල්” ලෙස පිළිගනු ලැබීය.

අවි අත්හැරූ රටවල්

මෙම රටවල් මේ වන විට රටවල් න්‍යෂ්ටික අවි රඳවාගෙන නොමැත.

දකුණු අප්‍රිකාව: 1970–1980 දශකවල අවි නිර්මාණය කළ අතර, 1990 දශකයේ සිය නිර්මාණ විනාශ කළේය.

සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු: 1991දී අවි තිබූ යුක්රේනය, බෙලරුස්, කසකස්තානය සිය අවි රුසියාවට භාර දුන් අතර, න්‍යෂ්ටික නිදහස් රටවල් විය.

බුඩාපෙස්ට් මැමොරැන්ඩම් (1994)

උක්රේනය රුසියාව, ඇමරිකාව සහ එක්සත් රාජධානිය සමඟ බුඩාපෙස්ට් මැමොරැන්ඩම් අත්සන් කළේය. මෙය න්‍යෂ්ටික අවි අත්හැරීමේ විරුද්ධව රටේ ආරක්ෂාව සහ භූමිය ගෞරවයෙන් රැකීමේ වගකීම් ලබා දීමේ අරමුණින් යුත් විය.

නමුත්, මෙම මැමොරැන්ඩම් “ආරක්ෂාකාරී වගකීම්” පමණක් දක්වයි. නිල ආරක්ෂක ගිවිසුමක් නොවන බැවින්, අවශ්‍ය අවස්ථාවක ඇමරිකාව හෝ එක්සත් රාජධානියට NATO මෙන් බලය භාවිතා කළ යුතු වගකීමක් නැත.

උදාහරණයක් ලෙස, රුසියාව 2014දී ක්‍රයිම්යාව අත්පත් කර, 2022දී සම්පූර්ණ ප්‍රමාණාත්මක ආක්‍රමණයක් ආරම්භ කළේය.

න්‍යෂ්ටික අවි පිළිබඳ සම්භාවිතා (Deterrence)

“බාධක නීතිය (deterrence)” යනු න්‍යෂ්ටික අවි පවතින ප්‍රධාන හේතුවයි.

අවි තිබීම විශාල යුද්ධ වැළැක්වීම සඳහා උපකාරී වේ.

සහයෝගීන්ගේ අදහස: 1945 පසු මහත් ලෝක යුද්ධ වැළැක්විය.

විවේචන:

න්‍යෂ්ටික හැකියාව අනුවාද, විප්ලව, සහ පුනරුත්පාදන අවදානම තවමත් පවතී.

ශ්‍රී ලංකාව සහ ලෝකය බලපාන තත්ත්වය පෙන්වන්නේ, න්‍යෂ්ටික අවි ලෝක දේශපාලනයේ බලවත්, නමුත් විවේචනීය උපකරණයක් බවයි.